Boekentip: Polarisatie. Inzicht in de dynamiek van wij-zij denken

Elke leerkracht kent het wel: een onderwerp verdeelt de klas in 2 kampen (voor of tegen, de jongens tegen de meisjes, een conflict tussen 2 leerlingen waarbij de hele klas betrokken wordt,…).

Polarisatie is een fenomeen waarbij een groep opgedeeld wordt in 2 kampen die lijnrecht tegenover elkaar staan. We zien het in alle groepen voorkomen. Polarisatie is nl. het gevolg van de manier waarop mensen denken: in categorieën, in groepen, zwart-wit.
We bouwen onze identiteit op door onze positie te kiezen binnen polariteiten; ben ik een jongen of een meisje, ben ik supporter van Club Brugge of van Anderlecht, vind ik K3 goed of niet, wil ik bij het populaire meisje van de klas horen of niet, ben ik voor of tegen vluchtelingen, ben ik voor of tegen de islam, hoor ik bij de leerlingen die merkkledij dragen of niet, geloof ik in God of niet, geloof ik de choquerende verhalen die er over een leerkracht verteld worden of niet, …
Veel van deze polariteiten creëren niet direct problemen. Maar sommige polariteiten worden belangrijk in een groep waardoor er 2 kampen ontstaan. De groepsleden die nog geen kamp hebben gekozen staan onder toenemende druk om toch kleur te bekennen en de ongenuanceerde oneliners vol haatspraak gaan vlotjes heen en weer.
Zulk een proces kan de sfeer in een groep zwaar onder spanning zetten en kan zelfs tot agressie leiden. Dit zie je in sommige klassen gebeuren, maar ook in sommige leraarslokalen, buurten, verenigingen,…

Wanneer zulk een polarisatie zich voordoet binnen een groep, zijn er altijd wel enkelen die gealarmeerd zijn en willen ingrijpen om dit proces een halt toe te roepen en weer rust te brengen in de groep. Jammer genoeg zorgen veel goedbedoelde pogingen om dit probleem op te lossen, vaak net voor een escalatie.

Bart Brandsma, een Nederlandse filosoof, heeft zich gespecialiseerd in het proces van polarisatie. Hij heeft hier rond gewerkt in grote brandhaarden wereldwijd (Noord-Ierland, Oost-Congo, Libanon) maar ook op heel lokaal vlak (in scholen, politiekorpsen, gemeentes, teams binnen zorginstellingen,…).
Hij heeft doorheen de jaren een simpel en bruikbaar model uitgewerkt waarop hij op heel heldere wijze uitlegt hoe het proces van polarisatie ontstaat, welke rollen er in dit proces te onderscheiden zijn en hoe je dit proces kan omkeren (en hoe je dat zeker niet kan doen).

Veerle Wauters ging naar een lezing van Bart Brandsma en kocht daar zijn boek.
Veerle: “De eenvoud van het model maakt het ook heel erg herkenbaar. Onmiddellijk zag ik tot mijn grote verbazing enkele rollen die ik zelf al onbewust heb opgenomen en ontdekte ik hoe ik met de beste intenties net dat deed wat ik beter niet had gedaan.
Op heel logische wijze ontdek je hoe je wel kan reageren en wat je als leerkracht, directeur, teambegeleider kan doen om een gepolariseerde groep weer tot rust te brengen en met elkaar in dialoog te krijgen. Ik voel me een pak zekerder en weet hoe ik mijn houding en gedrag binnen een proces van polarisatie kan aanpassen op basis van dit model. Onmiddellijk toepasbaar dus!”

Dit is een heel interessant boek voor al wie op zoek is naar hoe je kan omgaan met polarisatie binnen groepen (in de klas, in je team).

Heb je vragen rond dit thema, word je op school geconfronteerd met een scherpe polarisatie binnen een klas of team, wil je weten hoe je dit probleem kan voorkomen of kan oplossen wanneer het zich voordoet? Neem dan contact op met Veerle.

Je kan het boek bestellen via de website van Bart Brandsma.

Dit artikel verscheen in Eigen-Wijs 55 (14 juni 2017).

Reacties zijn gesloten.