Handelingsgericht werken: wat is dat?

Diversiteit
Binnen onze huidige maatschappij wordt heel wat gezorgd, verzorgd, verbeterd, behandeld, geremedieerd, geïndividualiseerd, gestimuleerd, … Daar waar er problemen zijn, moeten er oplossingen gezocht worden. Ook op school merken we een heel grote stap richting zorgverbreding: de zorgen op school zodanig verbreden dat er zoveel mogelijk leerlingen worden geholpen. Elke handeling die een leerkracht stelt in zijn klas is immers gericht op het helpen ontplooien van een leerling. Ambitieus als we zijn, willen we elk kind in onze klas maximale kansen geven. Een taak die we als leerkracht niet licht opvatten en die dus op zich behoorlijk zwaar weegt.
“Niets is onrechtvaardiger dan de gelijke behandeling van ongelijken”.

Onder handelingsgericht werken verstaan we: “een systematische manier van werken in de school, gebaseerd op handelingsgerichte diagnostiek[1]. HGW is van toepassing als een leerkracht, ouder of kind een zorgmedewerker benadert met een hulpvraag betreffende een leerling: er is een probleem, iets gaat niet goed, hoe komt dat en hoe kunnen we dat aanpakken?

ZEVEN uitgangspunten

Handelingsgericht werken en denken vertrekt vanuit 7 uitgangspunten. Deze maken duidelijk dat zorg bieden aan leerlingen een teamgerichte zaak is, een zaak waar elke leerkracht (op zijn eigen niveau, met zijn eigen kunnen) mee aan dient te werken. Samenwerken, in je kaarten durven laten kijken – ook ten aanzien van ouders – is hier belangrijk. Je merkt ook meteen dat niet het probleem van de leerling centraal staat, maar wel zijn behoeften op onderwijskundig vlak: wat heeft dit kind bij deze leerkracht op dit moment nodig om…? Het allerbelangrijkste is misschien nog wel dat dit model vanuit de positieve kanten van zowel leerling, ouders als leerkracht vertrekt. Wat zijn de sterke kanten waarop de leerling kan terugvallen? Wat kan ik als leerkracht zeer goed dat deze leerling verder kan helpen? Waarin zijn de ouders sterk zodat ze hun kind verder kunnen begeleiden? Uiteraard ben jij als leerkracht hierbij een onmisbare schakel. Jij bent degene die het moet doen. Maar wat heb jij nu nodig om te kunnen inspelen op de onderwijsbehoeften van de leerling? Wat zijn jouw ondersteuningsbehoeften?
Kijken naar de zorgvraag in plaats van naar het probleem, zorgt ervoor dat je sneller aan de slag gaat, sneller gaat handelen in plaats van te blijven denken: het lukt niet, het gaat niet, X zal dit nooit kunnen…
Hieronder staan de 7 uitgangspunten kort opgelijst, telkens met hun betekenis voor handelingsgericht werken.
1. Onderwijsbehoeften van leerlingen staan centraal
Accepteer dat leerlingen verschillen. Het gaat erom wat DIT kind van DEZE ouders, in DEZE klas bij DEZE leerkracht op DEZE school voor de komende periode nodig heeft.
De centrale vraag is : ‘Wat heeft dit kind nodig om een bepaald doel te bereiken?’
2. Afstemming en wisselwerking
Leerlingen ontwikkelen zich in een context. We richten ons op de leerling in interactie met zijn omgeving. Vaak is een probleem met een leerling, een probleem in de afstemming van de aanpak op de behoeften van het kind.
3. De werkwijze is SYSTEMATISCH en TRANSPARANT
Handelen is planmatig, een stap voor stap werkwijze en transparant, aan de hand van formulieren, checklists (als hulpmiddel).
4. Het werken is DOELGERICHT en geeft HAALBARE adviezen
Verzamel enkel informatie die relevant is: Als we weten dat … , dan kunnen we beslissen dat …  Verantwoord telkens waarom je iets wil weten.
5. Het werkt vanuit een TRANSACTIONEEL KADER
Er is voortdurend wisselwerking en wederzijdse beïnvloeding tussen de leerling/cursist en zijn context. De begeleiding heeft aandacht voor deze leerling, in deze klas, bij deze leraar, op deze school, van deze ouders.
6. Leerkracht, zorgteam, ouders, leerling, CLB werken CONSTRUCTIEF SAMEN
Leerkracht en ouders werken samen. Adviezen worden afgestemd op hun visie en mogelijkheden.  Ook het kind zelf is een belangrijke partner in het zoeken naar oplossingen voor een probleem.
De leerkracht is de onderwijsprofessional. De ouder is de ervaringsdeskundige.
7. POSITIEVE aspecten van leerling/cursist, leerkracht, zorgteam en ouders zijn van groot belang
Aandacht voor positieve punten biedt tegengewicht aan het negatieve beeld dat tevoorschijn komt bij problemen. Zoek positieve aspecten bij de leerling/cursist, de onderwijssituatie, de opvoedings- of maatschappelijke situatie.
Lies Pycke
(In een ander artikel bekijken we hoe je kan vaststellen hoe handelingsgericht jouw school nu al werkt.)
Ben je op zoek naar meer informatie rond Handelingsgericht Werken? Wil je dit graag verder uitwerken in jouw school? Neem dan contact op met Lies Pycke, Veerle Wauters of Ann Servranckx.
Dit artikel staat in Eigen-Wijs 44 (maart 2016).

[1] Handelingsgerichte diagnostiek is een model waarbij de diagnosticus systematisch te werk gaat in het analyseren van onderwijsleerproblemen en het zoeken naar verklaringen met als doel advies geven om het probleem aan te pakken. Het diagnostisch proces richt zich op de risico- en beschermingsfactoren van kind, leraar, onderwijsleersituatie. (Pamijer, N. & van Beukering, T. 2004. Handelingsgerichte diagnostiek. Leuven: Acco.)

Reacties zijn gesloten.