Het belang van een warme school

warme scholen4In het najaar van 2015 volgde Veerle enkele studiedagen van de VLOR en de KULeuven. Tot haar grote vreugde hadden verschillende sprekers het zonder blikken of blozen over ‘warme scholen’.

“Als psychotherapeute ben ik ‘zachte’ termen gewend. Jaren geleden, toen ik in het GON werkte, hoorde ik die termen echter nooit vallen. In tegendeel, ik geneerde me voor mijn ‘softe visie’ en hield me vaak in als er gesproken werd over stoere oplossingen voor moeilijk gedrag, zittenblijvers, depressies,…”

Maar beleidsmakers en onderzoekers zijn het er ondertussen over eens: warme scholen bieden de oplossing voor een heel reeks problemen waar we momenteel onze tanden op stuk bijten. Gaande van het hoge aantal suïcides bij adolescenten, chronisch spijbelen in bepaalde richtingen, tot geweld, druggebruik, zittenblijven,…

Maar wat is dat, een warme school?

warme scholen1Een warme school legt de nadruk op verbinding waardoor problemen vroegtijdig worden vastgesteld omdat leerkrachten hun leerlingen heel goed kennen (en elkaar ook heel goed kennen). Er is ook meer ruimte voor persoonlijke ondersteuning van leerlingen met moeilijkheden van welke aard dan ook. Daarnaast draagt iedereen (leerkrachten, directie, andere medewerkers en leerlingen) verantwoordelijkheid voor het opbouwen, onderhouden en herstellen van de verbindingen.
In een warme school gaat het lang niet meer alleen om het verwerven van kennis en beroepsvaardigheden maar om persoonlijkheidsontwikkeling, relatie-ontwikkeling, identiteitsontwikkeling, talenten ontdekken en ontplooien, …

Wil dit zeggen dat het een gezellig boel wordt waar het op den duur chaos troef is? Neen! Een warme school biedt een mooie balans tussen zorg en structuur. Structuur biedt nl. duidelijkheid en veiligheid, wat ook bijdraagt aan het warme karakter van de school.

Je kan deze principes op verschillende manieren vorm geven:

  • Scholen die experimenteren met andere organisatievormen, kiezen vaak voor kleine teams van leerkrachten die samen een groep leerlingen over meerdere jaren heen Op deze manier kennen leerkrachten hun leerlingen beter en is er minder overleg nodig (wanneer een leerling van de ene leerkracht naar de andere wordt overgedragen). Leerkrachten steken ook minder tijd in leerlingvolgsystemen; ze kennen hun leerlingen en weten precies wie waar staat, wie waarbij hulp nodig heeft en wie meer uitgedaagd mag worden.
    Ook de Finse scholen, internationaal geroemd omwille van hun kwaliteit, kiezen ervoor om leerkrachten meerdere schooljaren met hun leerlingen te laten mee op gaan.
  • Zet minder verschillende leerkrachten voor één klas in het secundair onderwijs; breng meer continuïteit voor de leerlingen en breng meer tijd met hen door door het hele vakkenpakket door slechts enkele leerkrachten te laten dragen ipv één leerkracht per vak.
  • In warme scholen kiest men bij grensoverschrijdend gedrag voor herstelgericht werken omdat de verbinding dan hersteld wordt. Bij straffen en viseren, ga je de verbinding verder afbreken en de leerling isoleren waarbij die niet anders kan dan zich tegen de school te keren en nog meer grensoverschrijdend gedrag te stellen.
  • Dmv co-teaching kan je meer leerlingen individueel begeleiden.
  • Meer informele contactmomenten tussen leerkrachten en leerlingen: meerdaagse uitstappen, kennismakingsdagen bij het begin van het schooljaar, leerkrachten die toezicht hebben op de speelplaats maken contact met de leerlingen en staan niet gewoon aan de kant te kijken,…
  • blijejongeren1Maak meer gebruik van interessegebieden van de leerlingen bij het vorm geven van je lessen.
  • Breng de diversiteit van je klas ook in je didactisch materiaal. Vertrek niet altijd van voorbeelden bestaande uit een kerngezin met een vader, moeder en twee kinderen. Koppel bepaalde beroepen niet altijd aan een specifieke sekse. Gebruik ook afbeeldingen van mensen met een andere huidskleur of een andere religieuze klederdracht. Laat ook eens een kind in een rolstoel verschijnen op een afbeelding in je cursus. Als we enkel de ‘modale middenmoot’ (blank, hetero,…) als voorbeeld gebruiken, voelen verschillende leerlingen zich veel minder gezien.
  • warme scholen3Installeer een kringgesprek elke ochtend of elke eerste dag van de week (ook in de middelbare school) waarbij er aandacht is voor hoe het met je gaat, waar je mee bezig bent, hoe je weekend is geweest, waar je nood aan hebt, hoe je je voelt in de groep,… Durf te praten over dat wat de jongeren bezig houdt, waar ze zich vragen bij stellen of van wakker liggen. Durf tijd te besteden aan dat wat er leeft binnen de groep, ruzies, intriges,… Als deze opgelost geraken, zijn leerlingen veel rustiger en kunnen ze zich weer beter concentreren. Daarenboven ontwikkelen leerlingen op deze manier sociale en relationele vaardigheden die van groot belang zijn voor hun welbevinden op lange termijn.
  • Verbind leerlingen met elkaar door groepswerk in de klas te organiseren, door klasoverschrijdend te werken, door peters en meters toe te wijzen, door hen te leren praten over emoties en ruzies,…
  • compliment1Heb aandacht voor een positief klimaat waarbij je de nadruk legt op complimentjes, op dat wat goed gaat en waarbij je leerlingen aanmoedigt ipv disciplineert. Geef ruimte voor succeservaringen, moedig hen aan om nieuwe dingen te ontdekken en hun grenzen te verleggen binnen een veilige sfeer.
  • Begroet elke leerling persoonlijk bij aankomst in de school.
  • Enz…

Wat zijn de effecten van warme scholen?

Uit onderzoek én ervaring blijkt dat leerlingen minder de neiging voelen om te spijbelen als ze zich verbonden voelen met hun medeleerlingen, hun leerkrachten en de school. De motivatie om zich in te zetten en de betrokkenheid nemen sterk toe wanneer leerlingen zich verbonden voelen.

Als leerlingen zich gehoord en gezien voelen, stellen ze minder grensoverschrijdend gedrag. Als leerlingen mee mogen nadenken over regels en afspraken, zullen ze deze ook veel beter aanvaarden en er zich aan houden.

 

Steeds meer scholen alsook CLB’s en koepels staan ervoor open om bewust te werken aan warme scholen.  En ook wij vanuit VOOP/VONAC leggen graag deze klemtoon in de manier waarop we onze scholen begeleiden.

 

Veerle schreef deze tekst op basis van haar deelname aan deze studiedagen

  • Spijbelen in systemen van werken en leren door VLOR
  • Twistappels op school door VLOR
  • Emotionele gezondheid bij studenten aan de KULeuven

Dit artikel verscheen in Eigen-Wijs 47 (9 september 2016).

Reacties zijn gesloten.