Hoe, wat, waar, wanneer, … en vooral waarom evalueren?

Tijdens de maanden september en oktober 2014, bezochten Iris Bolsens en Lies Pycke de meeste van onze scholen en centra.
Het waren vruchtbare gesprekken. Er kwamen heel wat vragen naar ondersteuning. Het ging van kleine, direct oplosbare vragen naar begeleiding van pedagogische studiedagen.
We hebben gemerkt dat dit jaar heel veel interesse uitging naar (breed) evalueren en (binnenklas-)differentatie. Naar aanleiding van de gesprekken over evaluatie en hoe evolueren van kwantitatieve evaluatie naar kwalitatieve evaluatie, van productevaluatie naar procesevaluatie, willen we jullie
onderstaande en bijzonder boeiende tekst van Jürgen Peeters niet onthouden. Hij schreef dit artikel in september van dit jaar. Ons inziens is dit een zeer overtuigend artikel om ons puntensysteem zwaar onder de loep te nemen.
Jürgen is gefocust op duurzame verandering, mild accepterend van wat er is, afdalend naar de gemeenschappelijke grond.

Zeven redenen om het puntensysteem af te schaffen
We zijn zo gehecht geraakt aan het puntensysteem dat leerkrachten, ouders en kinderen amper kunnen geloven dat het zonder kan. Er zou echter een enorme ruimte tot leren kunnen vrijkomen net door hiermee te stoppen. De vele begeesterde leerkrachten die het vuur bij de kinderen doen branden en oprecht op hen betrokken zijn, hebben dit systeem echt niet nodig. Ik geef in een notendop 7 redenen om dit systeem af te schaffen.

1. Veroorzaakt stress
Als je kinderen beoordeelt, hetzij positief of negatief, creëer je stress. Een beetje stress kan een zetje geven om beter te presteren. Wanneer de stress toeneemt, nemen de prestaties af. De hersenen gaan in overlevingsmodus. De intelligentie en het oplossingsvermogen nemen af. Degenen die denken dat we kinderen moeten voorbereiden op een stresserende samenleving door hen alvast in de stress te zetten, zijn blind voor wat het effect is van die stress. Een toenemend aantal kinderen en volwassen lijdt als gevolg van stress onder angst, agressie, depressie, burn-out, zinloosheid en vormen van verslaving.

2. Verandert de reden waarom we leren
Het behalen van punten is een doel op zich geworden. De passie en motivatie om nieuwe dingen te leren, te begrijpen en onder de knie te krijgen neemt af. Als na een tijd punten niet meer motiveren, gaan we punten ruilen voor andere vormen van omkoping zoals een strip of een nieuwe fiets. Zo geraken we steeds verder verwijderd van waar het zou moeten omgaan: kennis, inzicht, vaardigheden en bewustzijn.

3. Illusie dat we een juist beeld krijgen van het leren
Punten zeggen alleen iets over wat direct meetbaar is. Een 8 voor Nederlands kan zowel betekenen dat je 8 woorden juist geschreven hebt, als dat je de boodschap van een heel boek begrepen hebt. Het zegt niets over wat je geleerd hebt van die vijf boeken die je niet voor school moest lezen, maar zo graag wou lezen. Het zegt niets over waarom je die verplichte boekbespreking niet af hebt gemaakt. Leerkrachten, ouders en
leerlingen gebruiken dit systeem omdat het handig is. We vermijden zo dieper in te gaan op het leerproces zelf. De realiteit is dat we
meestal niet weten wat een leerling op welk moment precies leert. Een leerling die weg droomt in de klas is misschien net aan het doordenken op een bepaalde vraag die gesteld werd in de klas.

4. Asociaal
Dit systeem verdeelt kinderen in winnaars en verliezers. Je kan maar trots zijn op je 9, omdat er ook kinderen een 5 of 6 hebben gehaald. Sneller en beter zijn dan anderen wordt over gewaardeerd. ‘Loser’ is een veel gehoord scheldwoord op de speelplaats. Waarom mag niet elk kind volgens zijn tempo en kwaliteiten ontwikkelen? Waarom moeten kinderen voortdurend vergeleken worden met elkaar en met een gemiddeld kind dat alleen in statistieken bestaat?

5. Vermindert de motivatie tot leren
Met het puntensysteem geven we de boodschap dat kinderen niet uit zichzelf tot leren kunnen komen. Ze hebben de beloning van punten, of straf van onthouding van punten, nodig om te komen tot leren. Als we in plaats van straffen of belonen voor leerprestaties meer de nadruk willen leggen op gerichte feedback,schiet het puntensysteem eveneens te kort. Het is een wiskundige voorstelling van iets dat niet exact valt uit te drukken. Het meet alleen wat je kan reproduceren of produceren binnen het goedgekeurde kader van de leerkracht of het leerplan. Het fnuikt eigen initiatief, creatief denken, persoonlijke interesses en andere leerstrategieën. Het doet zo weinig beroep op het volledige ontwikkelingspotentieel van  kinderen, dat bij velen de motivatie tot leren vanzelf verdwijnt.

6. Beperkt creativiteit
Een toets met multiple choice vragen is makkelijk te verbeteren en met een beetje goed gokwerk makkelijk in te vullen. Er is maar één ‘goed’ of ‘fout’ antwoord. Stel dat een leerling een ‘fout’ antwoord geeft op een vraag, dan krijgt hij een nul. Conclusie: hij kan het niet of begrijpt het niet. We weten echter niet waarom de leerling die vraag ‘fout’ heeft beantwoord. Misschien zat daar wel een heel goede redenering achter, die aantoont dat de leerling wel degelijk op een intelligente manier met de leerstof bezig is. In feite worden kinderen vaak beoordeeld op het bevestigen van de redenering van de leraar en aldus ontmoedigd om zelf na te denken.

7. Tijdverlies
Als we zouden stoppen met voortdurend zinloze testen en rapporten te geven aan kinderen, komt er veel tijd vrij om gericht feedback te geven op het leerproces van het kind. Is er tijd om per kind te zoeken naar welke materiaal helpend is in zijn of haar leerproces en te zoeken naar strategieën om kinderen elkaar te laten helpen bij hun leren. Er zou eveneens tijd vrij komen om zelf meer van de kinderen te leren.
© Jürgen Peeters
2 september 2014
jurgenpeeters@deonderstroom.be

www.deonderstroom.be

Reacties zijn gesloten.