Migratie, vluchtelingen en superdiverse klassituaties; een studiedag van 11.11.11

Op 16 oktober volgde Veerle voor ons de studiedag van 11.11.11 met als titel: migratie, vluchtelingen en superdiverse klassituaties. Deze sutiedag ontstond binnen het kader van de actie van dit jaar: #Allemaal Mensen, waarbij ze zich richten op het thema diversiteit als gevolg van migratie en vluchtelingen. 11.11.11 ziet een grote rol weggelegd voor het onderwijs om samen te bouwen aan een samenleving die veel diverser is dan vroeger en waar iedereen zijn plekje kan vinden. Aangezien er vele vragen vanuit het onderwijs bij 11.11.11 aankomen rond dit thema, wilden ze alle bestaande ondersteuning voor scholen op dit vlak bundelen en samen brengen op deze studiedag. Bijgevolg was er een rijke waaier aan partners op deze studiedag aanwezig: Caritas, UNHCR, IOM, Goodplanet, Vluchtelingenwerk Vlaanderen, U move 4 peace, Globelink, School zonder racisme en Studio Globo.

In de voormiddag kwamen enkele sprekers aan het woord.

  • IOM (International Organisation for Migration) en UNHCR (United Nations High Council for Refugees) legden een basis voor de rest van de dag door verschillende begrippen helder te omschrijven:
    – Migranten zijn mensen die niet in hun eigen land verblijven, maar naar elders getrokken zijn owv werk, liefde, armoede, studie,… Migranten kunnen in principe terug naar hun land van oorsprong.
    – Vluchtelingen zijn een specifiek soort migranten, nl. mensen die niet in hun eigen land verblijven omdat hun leven in gevaar is als gevolg van oorlog of vervolging. Deze mensen kunnen niet terug naar hun eigen land omdat ze dan telkens weer opnieuw in gevaar zijn.
    – Intern ontheemden zijn mensen die binnen hun eigen land op de vlucht zijn voor geweld of vervolging. Zij beschikken niet over de mogelijkheden of de middelen om het land te verlaten of zijn ingesloten geraakt tussen strijdende partijen. Deze groep is heel erg moeilijk bereikbaar voor hulporganisaties. Dit is ook de grootste groep van ‘ontheemden’ (mensen die niet meer thuis kunnen blijven en vertrekken); er zijn dubbel zoveel intern ontheemden wereldwijd dan vluchtelingen.
    – De laatste jaren zien we een stijgend aantal ontheemden owv klimaatveranderingen (plotse zoals overstromingen, extreme droogte, branden,… of niet plotse veranderingen zoals een langzaam stijgend zeeniveau, afname van vruchtbare gronden,…). Deze ontheemden hebben nog geen officieel statuut en juridisch kader, maar daar wordt momenteel aan gewerkt. Dit aantal zal de komende jaren sterk stijgen.
    – Asielzoekers zijn mensen die hun land ontvlucht zijn en in een ander land aankloppen om erkend te worden als vluchteling. Zolang ze in hun aanvraagprocedure zijn, noemen we hen asielzoekers. Op het einde van hun procedure worden ze ofwel erkend als vluchteling en kunnen ze hier blijven ofwel worden ze niet erkend als vluchteling en moeten ze ons land verlaten.

Er zijn nog nooit zoveel ontheemden wereldwijd geweest als nu en we hebben sinds de 2e wereldoorlog niet meer zoveel vluchtelingen in West-Europa gezien als nu. Eind 2016 waren er wereldwijd 22.5 miljoen vluchtelingen, 40 miljoen intern ontheemden en 3.2 miljoen asielzoekers. De meesten komen uit Syrië, Afghanistan en Zuid-Soedan. De overgrote meerderheid van al deze ontheemden, wordt opgevangen in de buurlanden, wat zelf meestal ontwikkelingslanden zijn. Slechts een klein deel vindt de weg tot in Europa en vraagt hier asiel aan.
Het ziet er naar uit dat dit een structureel probleem zal blijven, ook al neemt het aantal asielaanvragen de afgelopen anderhalf jaar weer af. De situatie wereldwijd is erg onstabiel: er zijn veel gewapende conflicten en de klimaatveranderingen zullen zich de komende jaren nog sterker laten zien. Daarom is het belangrijk dat we ons als samenleving hieraan gaan aanpassen en manieren zoeken om met al deze culturele, religieuze en etnische achtergronden kansen te bieden aan iedereen.
50% van de vluchtelingen zijn jonger dan 18 jaar; het zijn dus vooral gezinnen met kinderen en alleenstaande jongens (die dreigen gerekruteerd te worden door de strijdende partijen in hun land en daarvoor op de vlucht slaan) die op zoek gaan naar veiligere oorden. Dit betekent dat voor deze kinderen en jongeren hun toegang tot onderwijs ernstig beperkt is waardoor hun toekomst gehypothekeerd is.
Daarom is het van groot belang dat alle betrokken organisaties samen met het onderwijs in ons land bekijken hoe ze zo goed mogelijk de opgelopen onderwijsachterstand van de kinderen die hier aankomen, kunnen inhalen, zodat deze kinderen en jongeren meer kansen krijgen op de arbeidsmarkt later.

  • Fedasil gaf toelichting over de aard van de hulp die ze bieden aan asielzoekers die in ons land het statuut van vluchteling wensen te bekomen. Hierbij zoeken ze naar een evenwicht tussen procedures waarin mensen verschillende fases doorlopen en het garanderen van de schoolloopbaan van de betrokken kinderen. Het gebeurt nog erg vaak dat asielzoekers doorheen hun aanvraagprocedure verschillende keren moeten verhuizen waardoor de kinderen telkens weer van school moeten veranderen. Men probeert dit te beperken, maar dit is blijkbaar niet evident.
    Fedasil werkte 2 video’s uit waarin ze toelichten waarom mensen hun land ontvluchten, waar ze vandaan komen en welke procedure ze hier doorlopen: een video voor kinderen van de lagere school en een video voor het secundair onderwijs.
  • Bleri Lleshi (auteur, jongerenwerker en docent aan de UCLL) vertelt gepassioneerd over hoe we jongeren met een migratie-achtergrond (migranten, vluchtelingen en asielzoekers) meer kansen kunnen geven in het onderwijs. Vanuit zijn rijke praktijkervaring en vanuit zijn persoonlijke verhaal moedigt hij ons aan om deze leerlingen uit te nodigen om te participeren aan onze samenleving. Op die manier wekken we bij hen engagement om zich te integreren en kunnen ze zich steeds beter voelen in onze samenleving.
    Hoe kan het onderwijs hier volgens hem aan bijdragen?
    – Leer deze leerlingen kennen! Ga op onderzoek, probeer meer te weten te komen over hun huidige leefsituatie, hun leefwereld, hun achtergrond. Je moet geen expert worden in alle culturen en religies, maar toon aan de leerlingen dat je een stap in hun richting zet, dat maakt het voor hen makkelijker om een stap in jouw richting te zetten.
    – Erken dan ook hun problemen en uitdagingen i.p.v. ze weg te wuiven of te negeren. Als ze te maken hebben met racisme, erken dat dan. Of als ze in een opvangcentrum leven waar ze weinig privacy hebben en geen plek hebben om rustig hun huiswerk te maken, erken dat dan. Zeg dat je hen gehoord hebt, dat je begrijpt waarom bepaalde zaken moeilijk gaan en dat je ziet dat ze daar onder lijden. Ook al kan je er niets aan veranderen, je kan hen wel het gevoel geven dat je hen hoort en ziet.
    – Erken de problemen van de jongeren i.p.v. de jongeren te problematiseren. Spreek je over “jongeren met problemen” of over “probleemjongeren”? Zie hoe enkel dit woordgebruik al een heel andere betrokkenheid oproept tegenover de jongeren in kwestie. Probleemjongeren stoten ons af, die willen we liever niet; jongeren met problemen doen appel op onze steun en hulp.
    – Problemen erkennen wil niet zeggen dat we de nadruk moeten leggen op medelijden en op de miserie die veel van deze kinderen/jongeren meedragen. Ga vooral kijken naar hun krachten, hun talenten, hun dromen en spreek hen daarop aan. Geef hen op een ‘dag van de vluchteling’ ook eens een andere rol dan de rol van degene die een triest verhaal over oorlog en een lange vlucht mag vertellen; laat hen bijv als ambassadeur van hun land iets bijzonders over hun land komen vertellen zodat ze zich krachtig en fier kunnen voelen.
    Ga vooral in gesprek, vraagt Bleri Lleshi en toon aan je leerlingen dat je je job met liefde doet en dat je om hen geeft. Daarmee kan je een immense, positieve impact hebben op deze jongeren.

In de namiddag volgde ik 2 workshops.

  • Studio Globo gaf uitleg over waar je op dient te letten wanneer je in de klas les geeft over vluchtelingen/asielzoekers. Dit zijn hun tips:
    – Het is belangrijk dat je ervoor zorgt dat je leerlingen zich verbonden voelen met de mensen die in beeld worden gebracht en dat ze aan het einde van de les niet met een wanhopig en angstig gevoel achterblijven, maar goesting voelen om te handelen en hoop zien. Toon niet alleen de ellende, maar ga ook op zoek naar inspirerende verhalen van hoop, met oplossingen en warme ideeën.
    – Daarnaast is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de leerlingen zich gelijkwaardig voelen aan de mensen die in de les in beeld worden gebracht. Vermijd paternalistische toestanden waarin medelijden wordt opgewekt met die arme kindjes waar we dan gauw geld voor gaan inzamelen… Let dus op voor framing: op welke manier worden de mensen die aan bod komen in de les, in beeld gebracht? Zijn ze enkel slachtoffers en arme sukkelaars of krijg je ook zicht op hun talenten, hun dromen, hun hoop, hun krachten?
    – Kijk uit met heftige beelden. Deze zijn al genoeg op het nieuws te zien. Niet alle kinderen kunnen zulke beelden aan en de vraag is wat de toegevoegde waarde is van zulke beelden. Ze versterken meestal toch de idee van ‘die arme sukkelaars, kijk eens wat een vreselijke dingen ze hebben meegemaakt’.
    – Zorg er uiteraard voor dat de informatie die wordt meegegeven, aangepast is aan de leeftijd van je leerlingen.
    – Let erop dat er verbindende elementen aanwezig zijn waardoor je leerlingen zich verbonden kunnen voelen. Wanneer je een filmpje laat zien waarin een Syrisch kind vertelt over hoe graag hij/zij selfies maakt, op de playstation speelt, fan is van een bepaalde voetballer, heel graag frietjes eet en niet graag rekent … dan voelen je leerlingen zich heel snel verbonden met dit kind en kom je sneller in een gelijkwaardigheid. Deze kinderen worden dan niet meer gereduceerd tot vluchtelingen, maar blijven in de eerste plaats een kind.
    – Zorg dat de informatie die je brengt juist en actueel is. Als je ergens lesmateriaal vindt met cijfers over vluchtelingen, ga dan na van wanneer dit materiaal dateert en of deze cijfers nog kloppen. Zoek ook naar materiaal dat erg verscheiden en volledig is zodat je de situatie niet reduceert tot een fractie van de realiteit.
    – Vertrek van de gelijkenissen (bv. het feit dat vluchtelingenkinderen ook bepaalde hobby’s hebben, bepaalde lievelingsgerechten, bepaalde idolen,…) en ga daarna pas naar de verschillen (cultuur, religie, …).
    – Geef voldoende achtergrondinformatie zodat uitspraken en citaten of vreemde gewoonten en gebruiken juist begrepen worden
    – Let op correct woordgebruik (migranten – asielzoekers – vluchtelingen) en let op tendentieuze woorden als ‘gelukzoekers’ of ‘een stroom van vluchtelingen’ of ‘we worden overspoeld’.
    – Benader diversiteit als normaliteit
    Als je acties opstart met je school, ga dan na of je creatievere ideeën kan uitwerken in plaats van weer te grijpen naar het inzamelen van geld. Laat de leerlingen zelf met leuke ideeën komen en nodig hen uit om zelf tot handelen te komen zodat ze zich niet machteloos moeten voelen, maar het gevoel krijgen dat ook zij impact kunnen hebben.
  • School zonder racisme bracht een workshop rond ‘hoe reageren op racistische uitspraken’. In groepjes werkten we rond verschillende casussen. De essentie van de boodschap komt neer op het bondgenotenmodel, dat verder geëxploreerd werd in de workshop. Hiervoor vind je meer in dit artikel op onze blog.
  • Informatie van de andere workshops rond ‘waar vind je degelijk educatief materiaal’, ‘wat met leerlingen die getraumatiseerd zijn door hun geschiedenis?’ en ‘hoe kan je je school gastvrij maken aan de hand van haalbare initiatieven?’ krijgen we ter beschikking gesteld.

11.11.11 maakte samen met Kleur Bekennen een map op Klascement waarin je allerhande educatief materiaal kan vinden om te werken rond het thema migratie en vluchtelingen of nascholingen rond deze thema’s. Je vindt deze map hier.
Op de website van 11.11.11 vind je ook een korte film van Nic Balthazar, met enkele jonge vluchtelingen in ons land.

Wil je ook graag iets doen rond het thema migratie en vluchtelingen in je klas en kan je daar wat hulp bij gebruiken? Of word je geconfronteerd met moeilijkheden omtrent diversiteit in je klas? Neem dan gerust contact op met Veerle.

Reacties zijn gesloten.