Omgaan met haatspraak op het internet

Online haatspraak is actueler dan ooit. De afgelopen weken kwamen er geregeld situaties van online haatspraak in de media, waaronder vreselijke commentaren na het overlijden van een Belgische jongen met Turkse roots. Sociale media bieden heel wat mogelijkheden en positieve contacten. Maar tegelijkertijd zijn er ook risico’s aan verbonden. Veel gebruikers vinden het makkelijker om hun woede en haat te uiten via deze media. Daarnaast blijven impulsieve reacties plakken en kunnen die niet meer zo makkelijk verwijderd worden. Dat is anders in puur verbale communicatie waarbij je na een gesprek dat mis liep, hierop terug kan komen en de situatie kan uitpraten. Tot slot hebben veel mensen honderden contacten via sociale media, waaronder heel veel mensen die ze niet kennen. Het is makkelijker om je gal te spuwen tegen mensen die je niet kent en ook niet ziet op dat ogenblik.
Het probleem is dat deze online haatspraak grenzeloos kan uitdijen en steeds grotere vormen kan aannemen.
Groepen die vaak haatspraak over zich heen krijgen – bv. omwille van hun huidskleur, uiterlijk, geaardheid of intelligentie – merken dat de constante stroom aan negatieve berichten hun manier van denken en doen beïnvloed. Ze durven niet meer deelnemen aan het openbaar debat, ze durven zich niet openlijk te tonen als wie ze zijn.
Er zijn jongeren die eronder door gingen, die alle geloof in zichzelf verliezen en soms zelfs de wil om te leven na een stroom van negatieve berichten over hen als persoon of omwille van hun huidskleur, uiterlijk, geaardheid of intelligentie…
Elke uitspraak die mensen doelbewust raakt in hun integriteit is een aanslag op de rechten van de mens. Elke jongere die door haatspraak de moed verliest is er een te veel.

Online haatspraak is ook niet vrijblijvend en een louter online gegeven dat gescheiden staat van de fysieke realiteit. Het is vaak de uitdrukking van echte onverdraagzaamheid en haat en een middel om ideeën en gevoelens te verspreiden die kunnen leiden tot effectieve discriminatie, criminele acties en zware lichamelijke schade.  Er wordt een vicieuze cirkel van discriminatie en polarisering mee gestart die leidt tot directe confrontatie tussen mensen en groepen.  Haatspraak aanpakken is daarom niet enkel een woordenstrijd, maar ook een strijd tegen haat zelf.

Online haatspraak heeft een aantal specifieke kenmerken zoals

  • de vormen van uitdrukking: het internet laat heel wat soorten media en boodschappen toe, waaronder beelden en video, die vaak nog meer kunnen beïnvloeden dan woorden,
  • de schaal van het internet: in theorie heeft een boodschap op internet een oneindige mogelijkheid van bereik en herhaling, waardoor de potentiële impact erg groot is,
  • de anonimiteit en het gebrek aan controle: het is niet alleen heel moeilijk om het internet te monitoren, het wordt ook zelden gedaan. Samen met de mogelijkheid om boodschappen op het eerste zicht anoniem te verspreiden, leidt dit tot veronderstelde of effectieve straffeloosheid,
  • het eigenaarschap van bepaalde platformen: veel websites en platformen worden door private spelers opgezet, vooral door internationale bedrijven die vaak niet onderworpen zijn aan Europese of nationale wetgeving.

Op die manier ondersteunt online haatspraak offline processen van discriminatie en pesten.

Met ‘No Hate’ slaan de Raad van Europa, de Vlaamse overheid en sociaal-culturele en jeugdorganisaties – gesteund door een groeiende lijst van o.a. scholen, onderwijskoepels en sportverenigingen – de handen in elkaar tegen online haatspraak. Ook politici willen deze boodschap kracht bijzetten, niet enkel omdat ze zelf regelmatig haatspraak geconfronteerd worden maar vooral om jongeren ondersteunen. We zijn met ons allen verantwoordelijk voor het klimaat op Facebook, Instagram, Snapchat, en consorten. Daarom moeten we samen een vuist maken tegen haatspraak.

Op de website van NoHate vind je allerhande tips, tools en nog meer achtergrondinformatie:
waar kan je online haatspraak melden?
hoe kan je reageren op haatmails?
waar vind je de NoHate toolbox met werkvormen voor jongeren rond het thema haatspraak?
waar vind je nog meer tools en tips?

Je kan hier de educatieve activiteitenbundel rond omgaan met haatspraak downloaden.

Dit artikel verscheen in Eigen-Wijs 52 (22 februari 2017).

Hieronder vind je een poster met enkele krachtige tips:

Reacties zijn gesloten.